Ο επίτροπος Ενέργειας και Στέγασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Dan Jørgensen, υποστήριξε ότι η σημερινή κατάσταση δεν αποτελεί απλώς ενεργειακή κρίση, αλλά κρίση εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα. Όπως σημείωσε, η εξάρτηση από εισαγόμενους υδρογονάνθρακες δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντικό πρόβλημα, αλλά και σημαντική στρατηγική και οικονομική αδυναμία
Ακόμη και πριν από το ξέσπασμα του πολέμου με το Ιράν, ο Walter Serrano δυσκολευόταν να πληρώσει τους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος. Τις πιο ζεστές ημέρες, η πενταμελής οικογένειά του κοιμόταν σε ένα μόνο δωμάτιο του σπιτιού τους στη Μανίλα, ώστε να περιορίζεται η χρήση του κλιματισμού.
Όπως διαβάζουμε στο Bloomberg, η ενέργεια ήταν διαχρονικά ακριβή στις Φιλιππίνες, όμως η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή απείλησε να μετατρέψει το πρόβλημα της ακρίβειας σε πλήρη ενεργειακή κρίση. Για να διασφαλίσει επαρκή ηλεκτροδότηση, η χώρα βασίζεται σε υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG), το οποίο εισάγει κυρίως από τη Μέση Ανατολή. Το ουσιαστικό κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, της θαλάσσιας οδού από την οποία διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και φυσικού αερίου, προκάλεσε εκτίναξη των τιμών του LNG.
Ο Serrano αποφάσισε να προετοιμαστεί για τις ελλείψεις που έβλεπε να έρχονται. Τον Απρίλιο εγκατέστησε φωτοβολταϊκά πάνελ και συστήματα αποθήκευσης ενέργειας στην κατοικία του. Το κόστος των περίπου 9.700 δολαρίων ισοδυναμεί με τον ετήσιο μισθό του, όμως αξιοποίησε νέο κυβερνητικό πρόγραμμα χαμηλότοκων δανείων για οικιακές επενδύσεις καθαρής ενέργειας. Πλέον, ο μηνιαίος λογαριασμός ηλεκτρικού ρεύματος έχει μειωθεί σε περίπου 16 δολάρια, δηλαδή στο ένα όγδοο του προηγούμενου επιπέδου.
Το συγκεκριμένο πρόγραμμα αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου πακέτου μέτρων που υιοθέτησε η κυβέρνηση των Φιλιππίνων για να περιορίσει τις επιπτώσεις της ενεργειακής κρίσης. Παράλληλα με τις μειώσεις φόρων στα καύσιμα, τη δωρεάν μετακίνηση με λεωφορεία και τις εκκλήσεις για περιορισμό της κατανάλωσης ενέργειας, η Μανίλα επιταχύνει και την ανάπτυξη μεγάλων έργων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
Η ίδια τάση καταγράφεται σε πολλές χώρες της Ασίας και της Ευρώπης. Η ιστορία δείχνει ότι οι μεγάλες ενεργειακές κρίσεις λειτουργούν συχνά ως καταλύτες για βαθιές αλλαγές στο ενεργειακό μείγμα. Η σημερινή αναταραχή στις αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου θεωρείται πρωτοφανής σε έκταση και έρχεται μόλις τέσσερα χρόνια μετά την κρίση που προκάλεσε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Αυτή τη φορά, η μετατόπιση αναμένεται να κινηθεί μακριά από τα ορυκτά καύσιμα και τους κινητήρες εσωτερικής καύσης, προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τον εξηλεκτρισμό των μεταφορών και της κατανάλωσης ενέργειας.
Ο επίτροπος Ενέργειας και Στέγασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Dan Jørgensen, υποστήριξε ότι η σημερινή κατάσταση δεν αποτελεί απλώς ενεργειακή κρίση, αλλά κρίση εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα. Όπως σημείωσε, η εξάρτηση από εισαγόμενους υδρογονάνθρακες δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντικό πρόβλημα, αλλά και σημαντική στρατηγική και οικονομική αδυναμία.
Η εμπειρία των πετρελαϊκών κρίσεων της δεκαετίας του 1970 δείχνει ότι οι βραχυπρόθεσμες λύσεις, όπως οι επιδοτήσεις και οι φορολογικές ελαφρύνσεις, έχουν περιορισμένη αποτελεσματικότητα όσο παρατείνονται οι κρίσεις. Μετά τα σοκ του 1973 και του 1979, πολλές χώρες στράφηκαν σε εναλλακτικές μορφές ενέργειας, όπως η πυρηνική ενέργεια στη Γαλλία και την Ιαπωνία ή ο άνθρακας στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η σημερινή συγκυρία είναι διαφορετική, καθώς οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας έχουν πλέον καταστεί οικονομικά ανταγωνιστικές, κυρίως λόγω της μαζικής ανάπτυξης της παραγωγικής τους βάσης στην Κίνα.
Η Ευρώπη είχε ήδη ξεκινήσει την ενεργειακή της μετάβαση πριν από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, ωστόσο η κρίση επιτάχυνε τις εξελίξεις. Χώρες όπως η Ισπανία, η Πορτογαλία και η Ουγγαρία αύξησαν θεαματικά τις εγκαταστάσεις φωτοβολταϊκών, μειώνοντας την εξάρτησή τους από το φυσικό αέριο.
Σήμερα, η παράταση της κρίσης στον Περσικό Κόλπο και η συνεχιζόμενη περιορισμένη λειτουργία των Στενών του Ορμούζ έχουν διατηρήσει το πετρέλαιο Brent κοντά στα 100 δολάρια το βαρέλι, περίπου 50% υψηλότερα από τα επίπεδα πριν από τον πόλεμο. Οι αυξήσεις στις τιμές της βενζίνης, του ντίζελ και του υγραερίου έχουν πλήξει ιδιαίτερα τις ασιατικές οικονομίες.
Πολλές κυβερνήσεις αντέδρασαν μειώνοντας ή αναστέλλοντας φόρους στα καύσιμα, μέτρα που συχνά έρχονται σε αντίθεση με τους μακροπρόθεσμους στόχους απανθρακοποίησης. Ωστόσο, ταυτόχρονα ενισχύουν τις επιδοτήσεις για φωτοβολταϊκά, μπαταρίες, αντλίες θερμότητας και ηλεκτρικά οχήματα.
Η Γαλλία ανακοίνωσε διπλασιασμό των επιδοτήσεων για αντλίες θερμότητας και ηλεκτρικά αυτοκίνητα, χαρακτηρίζοντας τον εξηλεκτρισμό ως τη μοναδική βιώσιμη απάντηση στις επαναλαμβανόμενες ενεργειακές κρίσεις. Στο Ηνωμένο Βασίλειο θεσπίστηκαν νέοι κανονισμοί που καθιστούν υποχρεωτική την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών και αντλιών θερμότητας σε όλες τις νέες κατοικίες.
Παράλληλα, η υψηλή τιμή των καυσίμων ενισχύει από μόνη της τη ζήτηση για ηλεκτρικά οχήματα. Οι πωλήσεις στην Ευρώπη καταγράφουν συνεχή άνοδο, ενώ περισσότερες από 30 χώρες κατέγραψαν ιστορικά υψηλά επίπεδα πωλήσεων την άνοιξη.
Στην Ασία, το δεύτερο σοκ στην αγορά LNG μέσα σε τέσσερα χρόνια έχει κλονίσει την εικόνα του φυσικού αερίου ως αξιόπιστης και οικονομικής πηγής ενέργειας. Η Κίνα και η Ινδία έχουν περιορίσει τις εισαγωγές LNG, ενώ χώρες όπως το Μπαγκλαντές και το Πακιστάν επανεξετάζουν τη θέση του καυσίμου στο ενεργειακό τους μείγμα.
Βραχυπρόθεσμα, ορισμένες χώρες αυξάνουν την κατανάλωση άνθρακα για να καλύψουν τις ενεργειακές τους ανάγκες. Στο Πακιστάν, η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από εισαγόμενο φυσικό αέριο μειώθηκε κατά περισσότερο από 80% τον Απρίλιο σε ετήσια βάση, ενώ η χρήση εισαγόμενου άνθρακα αυξήθηκε κατά 27%. Αντίστοιχα, η Ιαπωνία και η Κίνα αύξησαν προσωρινά τη χρήση άνθρακα για την κάλυψη της ζήτησης.
Ωστόσο, οι περισσότερες κυβερνήσεις της περιοχής παρουσιάζουν πλέον τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας όχι μόνο ως εργαλείο περιβαλλοντικής πολιτικής, αλλά κυρίως ως μέσο ενίσχυσης της εθνικής ασφάλειας. Ο πρόεδρος της Νότιας Κορέας Λι Τζε Μιουνγκ δήλωσε ότι η χώρα πρέπει να επιταχύνει τη μετάβαση στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ενώ ο πρόεδρος της Ινδονησίας Πραμπόβο Σουμπιάντο έχει θέσει ως στόχο τον ευρύ εξηλεκτρισμό της οικονομίας.
Στο Βιετνάμ, η κυβέρνηση επιδιώκει μέχρι το τέλος του έτους το 10% των νοικοκυριών να διαθέτει φωτοβολταϊκά στις στέγες τους. Παρά τις δυσκολίες υλοποίησης, οι αναλυτές εκτιμούν ότι αρκετές από αυτές τις δεσμεύσεις θα προχωρήσουν, καθώς ο εξηλεκτρισμός αντιμετωπίζεται ολοένα και περισσότερο ως ευκαιρία οικονομικής ανάπτυξης.
Η Κίνα βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της μετάβασης. Έχοντας επενδύσει εδώ και δύο δεκαετίες στην ανάπτυξη της βιομηχανίας καθαρής ενέργειας, κυριαρχεί πλέον σχεδόν σε ολόκληρη την αλυσίδα παραγωγής φωτοβολταϊκών, μπαταριών και ηλεκτρικών οχημάτων.
Το φωτοβολταϊκό σύστημα που εγκατέστησε ο Serrano στις Φιλιππίνες βασίζεται εξ ολοκλήρου σε κινεζικό εξοπλισμό, ένα παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η Κίνα μετατρέπεται σε βασικό προμηθευτή των τεχνολογιών που απαιτούνται για την ενεργειακή μετάβαση.
Όπως επισημαίνουν αναλυτές, ενώ ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή προκάλεσε αναταράξεις στις αγορές και ενίσχυσε τους φόβους για νέες ενεργειακές κρίσεις, η Κίνα είναι εκείνη που προσφέρει σήμερα σε πολλές χώρες μια ρεαλιστική διέξοδο από την εξάρτηση από τους υδρογονάνθρακες. Η κρίση ανέδειξε πόσο ευάλωτες παραμένουν οι αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου σε γεωπολιτικές αναταράξεις και ενίσχυσε την πεποίθηση ότι η ενεργειακή ασφάλεια, η οικονομική προσιτότητα και η αξιοπιστία μπορούν πλέον να επιτευχθούν μέσω της καθαρής ενέργειας και του εξηλεκτρισμού.
Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε ο αναλυτής του Chatham House, Sam Geall, για την Ασία «αυτό είναι η δική της στιγμή Ουκρανίας». Πρόκειται, όπως είπε, για ένα ισχυρό καμπανάκι αφύπνισης.
